Kur granata e serisë M825 me kalibër 155 mm shpërthen, duke nxjerrë pëlhurat e saj me fosfor të bardhë, ajo lëshon një re të dallueshme. Kështu hulumtuesit e Organizatës për të Drejtat e Njeriut thonë se arritën të verifikojnë përdorimin e këtij armamenti nga Izraeli në jug të Libanit, duke ringjallur akuzat për shkelje të ligjit të luftës.
Grupi me seli në New York tha se kishte verifikuar dhe gjeolokalizuar tetë imazhe që tregojnë shpërthime të municioneve me fosfor të bardhë mbi zona rezidenciale në qytetin jugor libanez Yohmor, gjatë ditëve të para të sulmit izraelit gjatë luftës në Gaza.
Që atëherë kanë dalë edhe video të tjera që pretendojnë të tregojnë shpërthime të fosforit të bardhë në jug të Libanit. Hulumtuesit paralajmërojnë se me 800 mijë banorë të zhvendosur pas urdhrit të forcave izraelite për t’u larguar nga zona, shumë përdorime mund të kenë mbetur të pazbuluara.
Gjatë javës së fundit, ushtarët izraelitë po përballen me rezistencë të fortë nga luftëtarët e Hezbollahut në jug të Libanit, pavarësisht fushatës intensive të bombardimeve. Së fundmi, forcat izraelite kanë bombarduar rrugë, stacione karburanti, ura dhe qendra mjekësore për të izoluar jugun e Libanit nga pjesa tjetër e vendit.
Fosfori i bardhë është një substancë kimike që shpërndahet me granata, bomba dhe raketa, e cila ndizet kur hyn në kontakt me oksigjen, djeg me temperatura deri në 800°C dhe lëshon tym të dendur. Ushtritë e përdorin për të krijuar re tymi, për të shënjuar objektivat ose për të ndriçuar terrenin natën, dhe avokatët ushtarakë thonë se përdorimi i tillë është i ligjshëm.
Megjithatë, përdorimi mbi zona civile është i kontestuar dhe disa e konsiderojnë të paligjshëm, pasi shkakton zjarr, djegie të rënda dhe tym toksik.
Ahmad Bejdun, arkitekt dhe kërkues në Universitetin Teknik të Delft në Holandë, dokumentoi gati 250 përdorime të fosforit të bardhë nga forcat izraelite midis tetorit 2023 dhe nëntorit 2024, gjatë sulmit të fundit në jug të Libanit. Sipas tij, 39% e përdorimeve ishin në zona rezidenciale, 17% në toka bujqësore dhe 44% në terren pyjor ose të hapur.
Sipas raportit të organizatës libaneze jo-fitimprurëse Studimi i Punëve Publike, fosfori i bardhë ka djegur mbi 2,000 hektarë të jugut të Libanit, përfshirë 873 hektarë pyje të dendura dhe zona të mëdha me pemë hardhi dhe pisha. Substanca mund të mbetet e fshehur në tokë dhe të ndizet spontanisht kur zbulohen nga fermerët, duke paraqitur një kërcënim të vazhdueshëm.
Raporti paralajmëron gjithashtu për efektet sistemike, pasi goditjet e përsëritura mund të mbushin tokën me acid fosforik dhe metale të rënda toksike, duke ulur pjellorinë e tokës dhe prodhimin bujqësor.
Një zëdhënës i Forcave të Mbrojtjes të Izraelit tha se nuk mund të komentonte pretendimet për përdorim të paligjshëm të fosforit të bardhë mbi Yohmor. “Mund të ketë ngjashmëri vizuale mes granatave tymuese me dhe pa fosfor të bardhë, ndaj duhet kujdes para se të nxirren konkluzione vetëm nga pamjet”, tha ai.
Së fundmi, ambasadori izraelit në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, Dani Danon, shmangu përgjigjet direkte ndaj akuzave. “Bëjmë gjithçka për të minimizuar viktimat civile,” tha ai gjatë një konference për media në selinë e OKB-së në Nju Jork. “Prandaj u kërkuam njerëzve nga jugi i Libanit të zhvendosen në veri për të shmangur viktimat civile.”
Bejdun tha se përdorimi i fosforit të bardhë mund të shërbejë edhe për të shtyrë njerëzit larg dhe për të krijuar një zonë tampon në kufi. “Është kryesisht një mjet praktik për të djegur fushat dhe për të skuqur tokën”, tha ai.
