Për të shmangur një përplasje me Donald Trump, aleatët perëndimorë po mbështesin teoritë izraelite të luftës
Një bast i madh po luhet në Iran. Aksionet janë të frikshme për popullin iranian, për Lindjen e Mesme dhe për botën. Mund të ketë shumë humbës, duke filluar nga iranianët e zakonshëm.
Në këto ditë të para të pasigurta, megjithatë, bie në sy një fitues i hershëm: Izraeli. Fushata kundër Iranit mbështetet në fuqinë ushtarake amerikane. Por në një masë të dukshme, ajo është formësuar nga teoritë izraelite të luftës. Rregullat e Izraelit për fitoren mund të përmblidhen kështu: sulmo pa paralajmërim, përdor forcë dërrmuese dhe mos ngurro të vrasësh udhëheqësit e armikut. Sigurisht, Izraeli thotë se beson në të drejtën ndërkombëtare, siç këmbëngulin politikanët dhe diplomatët e vendit. Por, si një demokraci e vogël në një lagje të rrezikshme, Izraeli duhet ta vendosë sigurinë në plan të parë. Zyrtarët izraelitë argumentojnë se ata respektojnë rregullat e luftës – ndryshe nga terroristët që, sipas tyre, nuk meritojnë as lot dhe as mëshirë. Megjithatë, fushata e gjatë dhe numri i madh i viktimave në Gaza e kanë lënë Izraelin gjithnjë e më të izoluar, madje edhe mes qeverive perëndimore që dikur e mbështesnin. Tani, papritur, shumë liderë demokratikë tingëllojnë më të prirur të pranojnë argumentet e stilit izraelit.
Kur Amerika dhe Izraeli sulmuan së bashku Iranin më 28 shkurt, elemente kyçe të operacionit pasqyronin logjikën izraelite, duke filluar me vrasjen e udhëheqësve kryesorë të Iranit. Kjo shënon një ndryshim për Amerikën. Në mandatin e tij të parë, një president Donald Trump më i kujdesshëm nuk ishte dakord kur kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, e nxiste të kërkonte ndryshimin e regjimit në Iran. Tani, thirrja për një kryengritje popullore kundër tiranisë duket të paktën një qëndrim i favorshëm për Trumpin. Kur ai u bën thirrje iranianëve të zakonshëm të ngrihen kundër regjimit, ai në fakt po përsërit argumentet që Netanyahu i ka përdorur prej kohësh – edhe pse shpeshherë presidenti amerikan duket i hapur edhe për një marrëveshje me ndonjë dezertor nga elita sunduese e Iranit.
Pak pasi nisën sulmet ndaj Iranit, shefi i Pentagonit i Trumpit, Pete Hegseth, lavdëroi Izraelin si një partner të aftë që solli një mision të qartë në luftën kundër Iranit, “ndryshe nga shumë aleatë tanë tradicionalë, që shtrëngojnë duart dhe shqetësohen pafund për përdorimin e forcës”. Jo për herë të parë, Hegseth – një luftëtar kulturor që kërkon vëmendje – duket se po humb pamjen më të gjerë të situatës.
Është e vërtetë që disa partnerë amerikanë kanë qenë të rezervuar për t’u bashkuar me operacionin kundër Iranit. Kryeministri britanik, Sir Keir Starmer, fillimisht refuzoi të lejonte përdorimin e bazave britanike nga Amerika. Më pas ai pranoi që këto baza të përdoren për goditje “mbrojtëse” kundër forcave iraniane që kërcënojnë vendet fqinje. Sir Keir është ish-avokat i të drejtave të njeriut dhe njihet për kujdesin e tij të madh në përdorimin e forcës. Për meritë të tij, ai ka shprehur kundërshtimin parimor të qeverisë së tij ndaj idesë së “ndryshimit të regjimit nga qielli”. Megjithatë, kundërshtimi i tij i shkurtër ndaj Trumpit shpjegohet më shumë nga pozita e brishtë që ai ka në krye të Partisë Laburiste, e cila përfshin shumë kritikë të Izraelit dhe të majtë që nuk ia kanë falur Tony Blair-it për mbështetjen e pushtimit amerikan të Irakut në vitin 2003. Edhe brishtësia e qeverisë së koalicionit të majtë në Spanjë shpjegon pse ky vend ka ndaluar avionët amerikanë të përdorin bazat spanjolle për të arritur në Iran. Trump tani ka kërcënuar me ndalim të tregtisë amerikane me Spanjën. Këto drama lokale janë një shfaqje anësore. Më domethënëse është të pyesësh pse qeveritë e tjera perëndimore thonë se mbështesin luftën e Trumpit kundër Iranit.
Kancelari gjerman, Friedrich Merz, dha një shembull të qartë të realizmit të ashpër më 1 mars. Duke thënë se është e kotë të debatohet për ligjshmërinë e sulmeve që vranë udhëheqësin suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, dhe figura të tjera të larta, Merz renditi arsyet pse nuk ka vend për keqardhje për “regjimin e terrorit”, nga shtypja e popullit iranian deri te mbështetja për Hamasin dhe Hizbullahun, si dhe programet bërthamore dhe raketore. Ndryshimi i regjimit është i rrezikshëm, pranoi ai. Por Gjermania nuk do të kritikojë sulmet amerikane dhe izraelite. Së pari, qeveritë evropiane kanë kaluar vite duke dënuar Iranin për shkeljen e rregullave ndërkombëtare, pa i mbështetur këto gjykime me forcë ushtarake, vuri në dukje kancelari. Së dyti, Evropa ka nevojë për ndihmën e Amerikës për të mbrojtur Ukrainën. “Prandaj, nuk është koha të mbajmë leksione ndaj partnerëve dhe aleatëve tanë. Pavarësisht rezervave tona, ne ndajmë shumë nga qëllimet e tyre pa qenë në gjendje t’i realizojmë vetë”, deklaroi ai. Kjo pranueshmëri e Merz-it pason një tjetër deklaratë që ai bëri verën e kaluar, pasi Izraeli dhe Amerika bombarduan objektet bërthamore iraniane. Atëherë ai sugjeroi se Izraeli meritonte falënderime për kryerjen e “punës së pistë” të botës.
Qeveritë e Australisë, Kanadasë dhe Zelandës së Re nuk shkojnë aq larg. Por të gjitha kanë shprehur mbështetje për sulmet ndaj Iranit. Vdekja e Khameneit “nuk do të vajtohet”, tha kryeministri australian Anthony Albanese. Fillimisht Franca shprehu shqetësime për operacionin në Iran dhe kërkoi që çështja të shqyrtohej nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së. Por qëndrimi në Paris u ashpërsua pasi dronë iranianë goditën një bazë franceze në Gjirin Persik. Në një deklaratë të përbashkët me Britaninë dhe Gjermaninë, Franca tani premton të ndihmojë në shkatërrimin e kapaciteteve raketore dhe të dronëve të Iranit.
Kontrollet dhe balancat po zhduken
Nuk është hera e parë që aleatët përpiqen të shohin një anë pozitive në një ndërhyrje të stilit trumpian. Pasi Amerika arrestoi Nicolás Maduro-n, liderin venezuelian, në janar, presidenti francez Emmanuel Macron tha se vendi i tij nuk e mbështeste metodën e përdorur, por e quajti Maduro-n një diktator dhe largimin e tij “lajm të mirë për venezuelianët”. Nga Irani te Venezuela, po vendosen precedentë të mëdhenj pa shumë debat. Kina, për shembull, i konsideron shumë politikanë të zgjedhur në mënyrë demokratike në Tajvan si separatistë kriminalë. A janë ata tani objektiva të ligjshëm për t’u vrarë ose kapur?
Argumente të tmerrshme ndanë Perëndimin para pushtimit të Irakut në vitin 2003. Të paktën ato lindën nga përpjekjet e presidentit George W. Bush për të siguruar mbështetjen e OKB-së për luftën e tij. Amerika e sotme nuk kërkon mandate të tilla përpara se të veprojë. Një rend i bazuar në parimin “forca bën të drejtën” po merr formë, një botë në të cilën Trump dhe Netanyahu lëvizin me lehtësi. Shumica e aleatëve perëndimorë nuk e kanë dëshiruar kurrë këtë botë. Por tani që ajo po shfaqet, ata po detyrohen të përshtaten me rregullat e saj./The Economist
