Vërtet: kë po dëmton realisht ky konflikt? Forca politike që ka ngjizur qeverinë që kemi sot, ka qenë djepi dhe garantuesja e lëvizjeve politike për themelimin e drejtësisë së re dhe SPAK, që nga viti 2016 dhe deri në vitin 2019. Po të kishin qenë kjo forcë politike dhe qeveria që ka pjellë të korruptuar deri në rrënjë të flokëve, a do të kuturiseshin të krijonin Prokurorinë e Posaçme, varrmihësen e korrupsionit shtetëror, me votat e tyre? Apo SPAK sheh kudo korrupsion në administratë dhe u vërtitet drejtuesve të saj si Don Kishoti mullinjve të erës?
Për fat të keq, sot përplasja e hapur mes Prokurorisë së Posaçme (SPAK) dhe qeverisë nuk është më thjesht një debat institucional. Ajo është kthyer në një duel politik, mediatik dhe simbolik, që po ndikon drejtpërdrejt jo vetëm te dyja institucionet themelore tek ne, por mbi të gjitha tek shoqëria jonë, investimet publike që po tkurren dhe po u kushtohet gjithnjë e më pak vëmendje nga terrori i administratës ndaj sulmeve të reja penale të SPAK, shtetit të së drejtës dhe perspektivës europiane të Shqipërisë.
Dëmi i parë kolosal: qytetari dhe besimi te drejtësia
Qytetari është humbësi i parë. Kur institucionet që duhet të garantojnë ligjin dhe qeverisjen përplasen publikisht, krijohet konfuzion dhe pasiguri. Lindin pyetjet praktikisht tek të gjithë prej nesh: a është drejtësia vërtet e pavarur apo instrument politik? A po vepron qeveria thjesht dhe vetëm për të mbrojtur rendin kushtetues?
Ky duel gërryen besimin e publikut te drejtësia. Në vend që qytetarët të shohin një shtet që funksionon mbi rregulla, shohin institucione që dyshojnë tek njëri-tjetri. Në një vend ku besimi te ligji ka qenë historikisht i brishtë, ky është një dëm i madh dhe afatgjatë.
Dëmi i dytë: vetë Prokuroria e Posaçme
SPAK është ndërtuar si institucioni i shpresës së qytetarëve kundër abuzimit dhe korrupsionit të lartë. Mirëpo përplasja e vazhdueshme me pushtetin ekzekutiv rrezikon ta vendosë atë në qendër të betejës politike.
Rreziku është i dyfishtë. Nga njëra anë, çdo goditje ndaj SPAK perceptohet si përpjekje për ta dobësuar atë. Nga ana tjetër, çdo hetim i ndjeshëm politikisht mund të shihet si i motivuar politikisht, edhe kur është profesional. Kështu, Prokuroria e Posaçme rrezikon të humbasë kapitalin më të rëndësishëm: legjitimitetin publik si organ i paanshëm i drejtësisë.
Dëmi i tretë: qeveria dhe autoriteti i saj
Edhe qeveria del e dëmtuar. Çdo përplasje me një organ të pavarur drejtësie krijon perceptimin se pushteti politik po përpiqet të mbrojë interesa të caktuara ose të ushtrojë presion mbi hetimet.
Në planin e brendshëm, kjo e dobëson autoritetin moral të qeverisjes. Në planin ndërkombëtar, veçanërisht në raport me Bashkimin Europian, çdo tension i tillë shihet si shenjë se sundimi i ligjit mbetet i brishtë dhe se reformat në drejtësi janë ende të ekspozuara ndaj ndërhyrjeve politike.
Dëmi i katërt: shteti i së drejtës
Në një demokraci funksionale, institucionet kontrollojnë njëra-tjetrën, por nuk e delegjitimojnë njëra-tjetrën publikisht. Kur përplasja kalon nga kontrolli institucional në konflikt politik, dëmtohet vetë parimi i ndarjes së pushteteve.
Në vend të dialogut institucional, respektit për kompetencat dhe të mekanizmave kushtetues të balancës, në vend është krijuar një klimë lufte, ku çdo vendim interpretohet si akt politik. Kjo e shndërron drejtësinë në arenë konflikti dhe jo në arbitër të paanshëm.
Dëmi i pestë: procesi i integrimit europian
Bashkimi Europian e ka bërë të qartë se lufta kundër korrupsionit të lartë dhe funksionimi i drejtësisë së pavarur janë kushte themelore për avancimin e Shqipërisë. Çdo sinjal se Prokuroria e Posaçme dhe qeveria janë në konflikt të hapur politik përkthehet në dyshim për stabilitetin institucional.
Ky duel e dobëson imazhin e vendit, ngadalëson besimin e partnerëve europianë dhe e kthen reformën në drejtësi nga histori suksesi, në histori tensioni.
Në thelb, humbësi i vërtetë është qytetari, shteti i së drejtës dhe e ardhmja europiane e vendit. Drejtësia ka nevojë për pavarësi, por edhe për besim publik. Qeveria ka nevojë për autoritet, por edhe për respekt të ligjit. Kur këto dy parime përplasen në mënyrë të ashpër dhe publike, rezultati nuk është forcimi i demokracisë, por konsumimi i saj. Pyetja nuk duhet të jetë “kush fiton duelin?”, por: si mund të fitojë ligji, pa humbur besimi i qytetarëve tek SPAK, institucioni i shpresës dhe tek qeveria, që ka dalë nga votat e tyre. Pa këtë përgjigje, çdo përplasje mes Prokurorisë së Posaçme dhe qeverisë mbetet një konflikt që prodhon vetëm humbës.
