Kundërshtimi erdhi shpejt, me forcë, dhe me një ndjenjë çlirimi. Një nga një, aleatët europianë të Donald Trump e refuzuan kërkesën e presidentit amerikan për t’iu bashkuar luftës së tij në Lindjen e Mesme.
Nga Varshava në Madrid, nga miqtë më të afërt të Uashingtonit në kontinent deri tek më skeptikët ndaj Trump-it, liderët u bashkuan për të dhënë një mesazh të qartë: “Kjo nuk është lufta jonë.”
Refuzimi kolektiv i kësaj jave nga partnerët europianë të Trump-it për kërkesën e tij që ta ndihmojnë të hapë ngushticën e Hormuzit me forcë, ose të rrezikojnë një të ardhme “të keqe” për aleancën e NATO-s, ishte i jashtëzakonshëm për forcën dhe unitetin e tij. Aq më tepër pas dy javësh përçarjesh kaotike mes kryeqyteteve europiane mbi luftën e tij kundër Iranit.
“Kombet e Bashkuara të Amerikës dhe Izraeli nuk na konsultuan përpara kësaj lufte,” tha kancelari gjerman Friedrich Merz. “Pyetja se si Gjermania mund të përfshihet ushtarakisht këtu nuk shtrohet fare.”
Italia, Franca, Greqia dhe Spanja dhanë refuzime të ngjashme. Kryeministri britanik Keir Starmer tha se Mbretëria e Bashkuar “nuk do të tërhiqet në një luftë më të gjerë”. Madje edhe vende si Polonia, tradicionalisht partneri më i vendosur transatlantik i Uashingtonit, përjashtuan pjesëmarrjen në flotën e propozuar nga Trump për të hapur me forcë pikën e ngushtë që prek furnizimet botërore me naftë.
Përballë një konflikti ku rrezikon të ketë pak ndikim por shumë për të humbur, Europa ka gjetur një zë të përbashkët dhe një mesazh të unifikuar, një kontrast i fortë me përçarjet e thella mbi luftën e George W. Bush në Irak dy dekada më parë, dhe që tregon një bindje në rritje se pajtimi me Trump-in nuk është e vetmja rrugë e mundshme.
Pyetja mbetet sa do të zgjasë ky unitet, nëse BE është në rrugën drejt autonomisë strategjike që Franca dhe vende të tjera e kanë kërkuar prej kohësh, dhe nëse Europa mund të përshtatet me botën e re konfrontuese të krijuar nga presidenti amerikan.
Liderët e BE-së mblidhen të enjten në Bruksel për një samit ku shumë shpresojnë që uniteti të mbahet, pas konfliktit që ekspozoi dobësitë e bllokut në mbrojtje, diplomaci dhe furnizime energjetike, si dhe dallime të thella mbi ligjshmërinë e ndryshimit të regjimit.
Samiti i planifikuar prej kohësh duhej të fokusohej tek rimëkëmbja e ekonomisë së bllokut. Por Irani dhe Trump e kanë marrë peng diskutimin, me 27 liderët që përgatiten për bisedime të gjata mbi konfliktin, zgjidhjet afatshkurtra për krizën energjetike të shkaktuar nga lufta, dhe mënyrat për të rikalibruar qasjen e BE-së ndaj Lindjes së Mesme.
“Ky nuk është më një samit për ndryshime strukturore ekonomike afatgjata,” tha një zyrtar i lartë i BE-së. “Ne po zhvillojmë një samit emergjent për krizën iraniane.”
Diplomatët kombëtarë që përgatisin liderët për mbledhjen thonë se pyetja e madhe është nëse përçarjet e thella, të maskuara nga uniteti i ri, do të rikthehen shpejt, në çështje që variojnë nga prania ushtarake e BE-së në Gjirin Persik deri tek rritja e ndihmës shtetërore.
Krizë e përhershme
Gjatë vitit të parë të mandatit të dytë të Trump-it, BE-ja është mësuar të reagojë ndaj krizave të shkaktuara prej tij me përpjekje të lodhshme për kompromis.
Blloku ka përballuar kërcënimet ndaj NATO-s, ndërprerjen e ndihmës për Ukrainën, luftën tregtare, takimin me Vladimir Putin-in dhe tensionet për Groenlandën.
Por çështja e Iranit prek një problem ekzistencial: si të ndërtojë një të ardhme të pavarur nën hijen e një presidenti amerikan të paparashikueshëm.
Diskutimet për pavarësi nga SHBA-të janë bërë më të zakonshme, të nxitura nga Franca që nga koha e Charles de Gaulle.
Presidenti francez Emmanuel Macron ka thënë më parë se administrata Trump është “anti-evropiane” dhe ka propozuar që kapacitetet bërthamore franceze të mbrojnë edhe vende të tjera evropiane.
Këtë javë, Macron tha se anijet franceze mund të shoqërojnë cisternat vetëm “kur situata të qetësohet”, duke refuzuar ndërhyrjen e kërkuar nga Trump.
Por refuzimi i fortë i Merz-it ishte më i spikaturi. Ai erdhi vetëm pak ditë pasi ai kishte shprehur mbështetje për fushatën kundër Teheranit.
Ky ndryshim reflekton një vetëdijesim në rritje në BE se ekzistojnë “vija të kuqe” të qarta.
Dobësitë e Evropës
Megjithëse vendet e BE-së bien dakord se nuk do të hyjnë në luftë për Trump-in, ato nuk janë të unifikuara në reagimet praktike.
Evropa importon rreth 90% të naftës dhe gazit, duke e bërë shumë më të ndjeshme ndaj krizave energjetike.
Komisioni Evropian ka sugjeruar përdorimin e ndihmës shtetërore, por vende më të vogla shqetësohen se kjo do të favorizojë ekonomitë më të mëdha.
Disa vende, si Italia, kërkojnë dobësimin e sistemit të çmimeve të karbonit, ndërsa të tjera e kundërshtojnë.
Një ide edhe më përçarëse është normalizimi i marrëdhënieve me Rusinë për të rifituar energjinë e lirë, një ide që mund të forcojë liderë si Viktor Orbán.
Parim apo qëndrim politik?
Refuzimi i kërkesës së Trump-it për Hormuzin është kundërshtimi më i fortë i BE-së ndaj tij që nga kriza e Groenlandës.
Në atë rast, BE përgatiti tarifa ndaj mallrave amerikane dhe masa të forta ekonomike, duke treguar se mund të veprojë e bashkuar kur është e nevojshme.
Kjo krizë forcoi bindjen se Evropa duhet të reduktojë varësinë nga SHBA-të, sidomos në siguri.
Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez ishte ndër të parët që e dënoi luftën si “të paligjshme”, duke ofruar një qasje alternative ndaj Trump-it.
Megjithatë, vende si shtetet baltike i shohin SHBA-të si mbrojtjen kryesore ndaj Rusisë.
Vendimi i Trump-it për të ndalur përkohësisht inteligjencën ushtarake për Ukrainën dhe për të lehtësuar sanksionet ndaj naftës ruse ka shtuar shqetësimet në Evropë.
Një krizë pa zgjidhje të lehtë
Edhe pse e refuzuan Trump-in, liderët e BE-së mbeten në një krizë me pak opsione. Ata nuk arritën të bien dakord për një alternativë të përbashkët ushtarake në Hormuz.
Dallimet në kapacitetet ushtarake dhe interesat kombëtare e bëjnë një përgjigje të unifikuar të vështirë.
Sipas Josep Borrell, BE ka ende struktura të pamjaftueshme për kriza të tilla.
“BE u krijua për të zgjidhur probleme brenda Evropës, jo për kriza globale,” tha ai. “Evropa duhet të riformohet.”
Megjithëse disa propozojnë vendimmarrje me shumicë në politikën e jashtme, shumë vende nuk duan të humbasin të drejtën e vetos.
Edhe nëse vendimmarrja përshpejtohet, problemi kryesor mbetet: vendet shpesh kanë interesa të ndryshme.
Ndërkohë, Evropa po rrit shpenzimet ushtarake, por ekspertët thonë se do të duhen të paktën 10 vite për të arritur vetë-mjaftueshmëri.
Për shkak të vështirësive për të arritur konsensus, vende si Gjermania dhe Franca po mbështeten gjithnjë e më shumë në koalicione informale.
“Projekti evropian nuk u ndërtua për kriza të tilla,” tha një diplomat i BE-së. “Ndërtimi i ngadaltë i konsensusit nuk funksionon në kriza të paparashikueshme.”
“Ne nuk kemi arritur ta kthejmë cisternën në një skaf të shpejtë,” shtoi ai. “Dhe tani cisterna është bllokuar në Hormuz.”
