Nga Eljanos Kasaj*
Bashkimi Evropian prej një kohe të gjatë po zvarrit pranimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në Union dhe po humbet ndikimin e tij në rajon, duke ia lënë vendin Rusisë dhe Kinës, kanë deklaruar analistët amerikanë Pablo Rasmussen dhe Robert Benson në një artikull të botuar në portalin “Euractiv”.
“Gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor (West Balkan Six-WB6) mbeten të bllokuara në sallën e pritjes për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Negociatat janë ngadalësuar, të penguara nga lodhja e zgjerimit në kryeqytetet evropiane, ankthet e imigracionit dhe frika se anëtarët e rinj do të paralizonin vendimmarrjen tashmë të vështirë në bllok”, shkruhej në artikull.
Ekspertët besojnë se procesi i stërgjatur i integrimit të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian është shndërruar në një farsë për shkak të vetë mekanizmit të pranimit të anëtarëve të rinj sipas “kapitujve”, domethënë, standardeve të caktuara për përmbushjen e detyrimeve. Sipas analistëve, udhëheqësit e vendeve të Ballkanit “mbyllin kapitujt e tyre”, marrin pjesë në samite me udhëheqjen e BE-së dhe bëjnë deklarata, por “horizonti i anëtarësimit të plotë vazhdon të zvarritet. Çdo premtim i thyer, çdo veprim i shtyrë zvogëlon ndikimin e Unionit në rajon, duke u sinjalizuar anëtarëve të mundshëm se reformat mund të mos shpërblehen dhe fuqive rivale se angazhimet e Evropës mund të injorohen në mënyrë të sigurt”.
Sipas portalit, negociatat për pranimin e Moldavisë dhe Ukrainës në Bashkimin Evropian-ndonëse ato qëndrojnë fort larg standarteve evropiane që Brukseli u ka vënë si detyrë vendeve të tjera kandidate-i kanë dhënë përsëri shpresë Shqipërisë, Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut. Sipas planeve aktuale bazuar në deklarat e fundit të disa figurave ktçe të Brukselit, Mali i Zi dhe Shqipëria duhet t’i bashkohen BE-së përkatësisht në vitin 2028 dhe 2030, por datat mbeten fluide. Në të njëjtën kohë, meqenëse anëtarësimi në Bashkimin Evropian shtyhet vazhdimisht, vendet e Ballkanit po forcojnë lidhjet me Rusinë dhe Kinën. Për shembull, Serbia po rrit partneritetin e saj energjetik me Rusinë në kuadër iniciativës së sigurisë energjitike bazuar në burimet ruse midis Beogradit, Budapestit dhe Bratisllavës- në të njejtën kohë qeveria serbe po blen në mënyrë të vazhdueshme sisteme mbikëqyrjeje dhe armatime nga Kina. Ndërsa Mali i Zi, njëkohësisht një vend anëtar i NATO-s, po thellon varësinë e tij financiare nga Kina falë kredive të iniciativës kineze”Një Brez, një Rrugë” që po bëhen një levë e ndikimit kinez në Aleancë. Përveç kësaj, problemi i anëtarësimit në Bashkimim Evropian shkakton një “ikje të trurit”(punonjësve të kualifikuar,ekspertëve,personelit mjeksor)nga rajoni, thonë analistët.
Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Gjeorgjia, Moldavia, Maqedonia e Veriut, Serbia, Turqia, Ukraina dhe Mali i Zi kanë aktualisht statusin zyrtar të kandidatëve për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Por, ky status, si dhe vetë procesi i integrimit duket se po paguhet me humbjen e sovranitetit kombëtar,bazuar në “lëshime” ose kompromise poshtëronjëse për krenarinë kombëtare të vendeve ballkanike.
Sot Brukseli po ushtron presion mbi Serbinë për ta detyruar atë që të njohë zyrtarisht pavarësinë e provincës së Kosovë dhe Metohisë-sot de facto baza më e madhe ushtarake amerikane dhe e NATO-s në Ballkan, si dhe për të vendosur sanksione kundër popullit vëlla orthodoks rus. Maqedonia e Veriut ka qenë kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2005 dhe ndonëse vendi ka bërë përparime të pamohueshme në shumë fusha të shtetit të ligjit dhe funksonalizimit të institucioneve qeverisëse, aspiratat e saj evropiane u bllokuan në vitin 2020 prej Bullgarisë, e cila re quan popullin dhr gjuhën maqedonase një degëzim me rrënjë në etnosin bullgar.
Shqipëria e mori statusin zyrtar të një kandidati për anëtarësim në BE në qershor 2014 dhe ndonëse sot është vendi më pro-evropian/euroentuziast në Ballkan, sërishmi iu desh që të bënte “lëshime” të konsiderueshme ndaj Greqisë në kuadër të ndryshimeve të kufirit territorial detar midis dy vendeve dhe mbi çështjen e të drejtave të minoritetit grek në vend(të cilat i tejkalojnë kufinjtë e diplomacisë evropiane dhe nuk zbatohen reciprocikisht nga pala greke). Ndërsa Bosnja dhe Hercegovina ka qenë kandidate për anëtarësim në BE që nga 15 dhjetori 2022,por vendi përballet gjithashtu me ndërhyrje të paprecedenta atni-kushtetuese prej delegacioneve dhe pjestarëve të stafeve diplomatike prej Bashkimit Evropian në jetën e brendëshme politike.
Të gjithë këto faktor kanë bërë që sot në Ballkan të lindin ndenjat e euroskepticizmit dhe anti-integrimit evropian-ndenja të cilat sot po përjetohen prej shumë popujve në vended anëtare të Unionit(si në Bullgari,Hungari,Gjermani,etj) dhe që po tregojnë qartë se si premtimet boshe, “burokratizmi i tipit sovjetik”dhe të mos trajtuarit e vendeve kandidate si të barabarta me ato pjesëtare të Unionit,sot po vret ëndërrën evropiane dhe po lëkund themelet e vet kështjellës kafkiane të Brukselit.
*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni