Partitë arabe në Izrael po dalin si një forcë vendimtare pas zgjedhjeve parlamentare, duke rritur ndjeshëm përfaqësimin e tyre në Parlament. Rezultatet paraprake tregojnë se dy partitë kryesore arabe mund të sigurojnë së bashku 18 deri në 19 mandate, pothuajse dyfishin e 10 vendeve që kishin fituar në zgjedhjet e vitit 2022.
Kjo rritje mund t’u japë atyre një rol të rëndësishëm në formimin e qeverisë së ardhshme, në një kohë kur gara mes bllokut të udhëhequr nga Gadi Eisenkot dhe atij të kryeministrit Benjamin Netanyahu mbetet e ngushtë.
“Të gjithë po flasin me ne, jo vetëm blloku që kërkon ndryshimin”, deklaroi Mansour Abbas, kreu i partisë arabe Ra’am, gjatë natës zgjedhore. Ai u shpreh se partia e tij synon të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në vendimmarrjen politike dhe të mos mbetet në periferi të pushtetit.
Ndërkohë, në Nazaret, drejtuesi i Listës së Përbashkët Arabe, Yousef Jabareen, festoi rezultatin me mbështetësit e tij, duke deklaruar se votuesit kishin treguar se përfaqësuesit arabë nuk mund të shpërfillen më në politikën izraelite. Ai shprehu gjithashtu shpresën për largimin nga pushteti të Netanyahut dhe aleatëve të tij të ekstremit të djathtë.
Me rreth gjysmën e votave të numëruara, Lista e Përbashkët projektohet të fitojë 12 mandate, ndërsa Ra’am 6 të tjera. Nëse këto rezultate konfirmohen, partitë arabe do të kenë një peshë shumë më të madhe në Parlamentin izraelit, Knesset.
Megjithatë, pavarësisht rritjes së mbështetjes, dy forcat politike kanë dallime të rëndësishme në programet dhe qëndrimet e tyre.
Lista e Përbashkët është një koalicion i përbërë nga tre parti: Hadash, me orientim socialist dhe komunist, Ta’al, e drejtuar nga Ahmad Tibi, ish-këshilltar i Yasser Arafatit, dhe Balad, një forcë nacionaliste palestineze që kërkon të drejta të barabarta për të gjithë qytetarët e Izraelit.
Koalicioni drejtohet nga 54-vjeçari Yousef Jabareen, profesor universiteti dhe ekspert i të drejtave të njeriut. Programi i tij përfshin përfundimin e pushtimit të territoreve palestineze, njohjen e shtetit palestinez dhe garantimin e barazisë së plotë mes qytetarëve arabë dhe hebrenj.
Në politikën e brendshme, Lista e Përbashkët kërkon rritjen e pagave, më shumë investime publike, përmirësimin e shkollave dhe spitaleve, ndërtimin e banesave dhe masa më të forta kundër krimit të organizuar.
Mbështetjen më të madhe kjo forcë e ka në veri të Izraelit, kryesisht në Galile, Nazaret dhe qytetet me popullsi arabe.
Nga ana tjetër, Ra’am, e drejtuar nga Mansour Abbas, është një parti islamike konservatore, e cila ndjek një qasje më pragmatike ndaj pushtetit. Abbas beson se pjesëmarrja e drejtpërdrejtë në qeveri mund të sjellë përfitime konkrete për komunitetin arab.
Prioritetet e tij janë sigurimi i fondeve për bashkitë arabe, përmirësimi i shërbimeve publike, ndërtimi i banesave, lufta kundër kriminalitetit dhe njohja zyrtare e fshatrave beduine që aktualisht nuk njihen nga shteti izraelit.
Baza kryesore elektorale e Ra’am ndodhet në jug të Izraelit, mes komuniteteve beduine të shkretëtirës Negev. Në zgjedhjet e vitit 2022, kjo parti mori mbi 64% të votave në qytetin Rahat.
Gjatë kësaj fushate, Abbas ndërmori edhe një hap të pazakontë, duke përfshirë në vendin e dytë të listës elektorale kandidatin hebre Yoav Segalovitz, ish-zyrtar i lartë i policisë dhe ish-zëvendësministër i Sigurisë së Brendshme. Vendimi u konsiderua simbolik për bashkëpunimin mes komuniteteve, por shkaktoi edhe kundërshtime.
Në vitin 2021, Ra’am hyri në historinë politike të Izraelit, duke u bërë partia e parë arabe e pavarur që mori pjesë në një koalicion qeverisës. Ajo mbështeti qeverinë e drejtuar nga Naftali Bennett dhe Yair Lapid, një bashkëpunim që zgjati pak më shumë se një vit.
Përpara zgjedhjeve të fundit, Abbas kishte përjashtuar mundësinë e rikthimit në një qeveri me Netanyahun, duke shprehur interes për pjesëmarrjen në një ekzekutiv të udhëhequr nga Eisenkot.
Ndryshe nga ai, Jabareen ka propozuar që Lista e Përbashkët të mbështesë nga jashtë një qeveri alternative, pa u bërë pjesë e saj. Në këmbim, ai kërkon masa konkrete kundër kriminalitetit, ndalimin e shembjeve të banesave, më shumë mundësi punësimi dhe arsimimi, si dhe hapa politikë drejt krijimit të shtetit palestinez.
Por pikërisht këtu qëndron edhe vështirësia për Gadi Eisenkot. Megjithëse blloku i tij synon largimin e Netanyahut nga pushteti, aleatët nuk kanë të njëjtin qëndrim për bashkëpunimin me partitë arabe.
Avigdor Lieberman kundërshton krijimin e një qeverie pakice që do të mbështetej nga deputetët arabë, ndërsa edhe Naftali Bennett mbetet skeptik. Në të kundërt, Yair Golan, drejtuesi i Demokratëve, mbështet përfshirjen e plotë të partive arabe në jetën politike dhe në vendimmarrje.
Këto mosmarrëveshje e bëjnë edhe më të vështirë krijimin e një shumice parlamentare. Vetë Mansour Abbas pranoi gjatë natës zgjedhore se, me rezultatet aktuale, asnjëri prej blloqeve nuk duket se ka votat e mjaftueshme për të formuar qeverinë.
Ai bëri të ditur gjithashtu se ishte kontaktuar nga një përfaqësues i rëndësishëm i së djathtës për të diskutuar mundësinë e një ligji që do të pengonte qëndrimin në detyrë të një kryeministri që përballet me një proces gjyqësor, siç është rasti i Netanyahut.
Ndërsa numërimi i votave vazhdon, rezultati përfundimtar mbetet i hapur. Megjithatë, një gjë po bëhet gjithnjë e më e qartë: rritja e përfaqësimit arab në Parlament mund të ndryshojë ekuilibrat politikë në Izrael dhe t’i kthejë këto parti në një faktor vendimtar për krijimin e qeverisë së ardhshme.