Në rrugën Tirol, në lagjen Jacarepagua të Rio de Janeiros, Marcela Simões dhe Hélcio Júnior përqafohen, ndërsa pas tyre mbështetësit e dy kampeve politike përballen duke valëvitur flamuj.
Marcela mban në duar rreth 100 fletushka me fotografinë e Flávio Bolsonaro, ndërsa Hélcio ka portretin e Luiz Inácio Lula da Silvës të tatuazhuar në krahë.
Të dy buzëqeshin dhe e quajnë këtë skenë “demokraci”. Por vetëm 5 minuta më vonë, situata përshkallëzohet dhe policia ndërhyn për të ndarë mbështetësit, të cilët kanë nisur të përleshen.
Pak ditë para raundit të dytë të zgjedhjeve presidenciale, atmosfera në Brazil është gjithnjë e më e tensionuar. Në këtë përplasje politike, Rio de Janeiro është kthyer në një nga qendrat kryesore të konfliktit mes së djathtës dhe së majtës.
Të shtunën, të dy kandidatët do të zhvillojnë aktivitetet përmbyllëse të fushatës pikërisht në këtë qytet. Ndërkohë, rezultatet e raundit të parë kanë nxjerrë në pah një paradoks: një studim që krahason votat me të ardhurat e banorëve tregon se kandidati i djathtë, Flávio Bolsonaro, ka marrë më shumë mbështetje në lagjet me të ardhura të ulëta, ndërsa Lula ka dalë më mirë në zonat më të pasura.
Në total, Bolsonaro ka fituar në 85 lagje, ndërsa Lula në 65.
Rio de Janeiro, qyteti i ndarë mes së djathtës dhe së majtës
Rio de Janeiro konsiderohet një nga bastionet e bolsonarizmit, lëvizjes politike të lidhur me ish-presidentin Jair Bolsonaro. Qyteti ka afro shtatë milionë banorë, ndërsa zona e tij metropolitane arrin në rreth 13 milionë.
Në raundin e parë, Flávio Bolsonaro mori 47,88% të votave, kundrejt 43,91% të Lulës.
Një nga zonat ku Lula po përpiqet të rikthejë mbështetjen është Jacarepagua, një lagje popullore në pjesën perëndimore të qytetit, e cila po zgjerohet me shpejtësi. Këtu, ndërtesat e larta ku jeton shtresa e mesme bashkëjetojnë me shtëpitë e thjeshta të familjeve punëtore. Jo shumë larg ndodhet edhe favela e njohur Cidade de Deus.
Në këtë zonë, Flávio Bolsonaro ka marrë një numër të madh votash, duke e kaluar Lulën me më shumë se 20 pikë përqindjeje në disa qendra votimi.
“Pres prej tij politika sociale më të mira, mbështetje për bizneset që krijojnë vende pune, dinjitet për familjet dhe fundin e ideologjisë gjinore”, thotë Marcela Simões, 31 vjeçe, ekonomiste dhe koordinatore e mbështetësve lokalë të Bolsonaro.
Për të, çështja më e rëndësishme është siguria.
“Nëse gjërat vazhdojnë kështu, kjo zonë do të kthehet në një favela të kontrolluar nga krimi. Ka milici dhe trafikantë droge, dhe ne nuk ndihemi më të sigurt kur ecim në rrugë”, tregon ajo.
Pranë saj qëndron Marimar Guilherme, e cila mban flamurin brazilian në mbështetje të së djathtës. Ajo ka ardhur me makinë nga favela Cidade de Deus dhe paguhet 80 realë në ditë për të valëvitur flamurin përballë mbështetësve të së majtës.
“Edhe unë do të votoj për Flávion. Nëse Lula do të kishte qeverisur mirë, nuk do të kishte ende kaq shumë varfëri”, thotë ajo.
Krimi dhe pasiguria, shqetësimet kryesore të banorëve
Në Rio de Janeiro, përplasja politike lidhet ngushtë edhe me kontrollin e territorit nga grupet kriminale.
Comando Vermelho, një nga organizatat më të njohura të trafikut të drogës në Brazil, dhe milicitë e armatosura përballen për kontrollin e lagjeve dhe të aktiviteteve të paligjshme.
Shumë prej këtyre milicive u krijuan në vitet 1990, me pretendimin se do të luftonin trafikantët e drogës.
Ato përbëhen kryesisht nga ish-policë dhe ish-ushtarakë, por me kalimin e kohës janë përfshirë edhe vetë në veprimtari kriminale.
Sipas të dhënave të përmendura në raportim, milicitë kontrollojnë rreth 57-58% të territorit të qytetit.
Ironia është se Flávio Bolsonaro dhe babai i tij, Jair Bolsonaro, i kanë mbrojtur publikisht këto grupe në të kaluarën. Sot, megjithatë, Flávio kërkon votat e banorëve duke premtuar luftë kundër dhunës.
Pasiguria ndikon edhe në jetën e përditshme. Në Jacarepagua, për shkak të pagesave të detyruara ndaj grupeve kriminale, çmimet e disa produkteve mund të jenë më të larta se në lagjet e pasura. Një hot-dog kushton 19 realë, ndërsa në zonat bregdetare Leblon dhe Ipanema çmimi është rreth 15 realë.
Në këto lagje të pasura, me shtëpi që shohin nga oqeani, Lula vazhdon të ketë më shumë mbështetje.
Kështu, Rio paraqitet si një qytet thellësisht i ndarë, ku edhe zonat më të varfra, tradicionalisht të lidhura me të majtën, po i kthejnë shpinën kandidatit të Partisë së Punëtorëve.
Qyteti ka 763 favela, shumë prej të cilave ndodhen nën ndikimin e grupeve të armatosura. Megjithëse kandidatët e partisë së Lulës janë ndër të paktët politikanë që mund të hyjnë në disa prej këtyre zonave, në zgjedhje mbështetja nuk shkon domosdoshmërisht për të majtën.
Rezultatet e raundit të parë treguan se e djathta mori më shumë vota nga sa pritej, duke përmbysur parashikimet e mëparshme.
Rocinha, favela ku varfëria bashkëjeton me turizmin dhe krimin
Një tjetër zonë që pasqyron kontradiktat e Rio de Janeiros është Rocinha, e konsideruar favela më e madhe e Brazilit.
Vitet e fundit, ajo është kthyer edhe në një destinacion të njohur turistik. Vizitorë nga Gjermania, Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera paguajnë rreth 40-50 euro për ture dyorëshe, gjatë të cilave përjetojnë nga afër jetën në këtë komunitet.
Megjithatë, jashtë itinerareve turistike, realiteti është shumë më i ashpër. Në rrugicat e lagjes shihen burra të armatosur dhe persona që shesin drogë.
Një guidë lokale shpjegon se, pavarësisht reputacionit të zonës, shumica e rreth 200 mijë banorëve janë njerëz që punojnë dhe përpiqen të mbajnë familjet e tyre.
Në Rocinha jeton edhe Teresina, një 81-vjeçare që zotëron një bar të vogël në Rua 1. Ajo nuk lejon që personat e armatosur të hyjnë në lokalin e saj.
“Ata e dinë këtë dhe më respektojnë”, thotë ajo.
Teresina ka jetuar për më shumë se dhjetë vjet në Nettuno të Italisë dhe tregon me nostalgji se sa shumë i pëlqente Milano. Ajo ka votuar gjithmonë për Lulën, sepse beson se ai e ka ndihmuar familjen e saj të varfër, e cila jetonte në Recife, në verilindje të Brazilit.
Por jo të gjithë banorët e Rocinhës mendojnë njësoj.
Cicero José, pronar i një restoranti tradicional brazilian të mishit, mendon se Lula nuk i përfaqëson interesat e tij.
“Jam i djathtë sepse mbroj familjen tradicionale. Lula paraqitet si babai i të varfërve, por kjo është një gënjeshtër. Jair Bolsonaro është një legjendë. Të gjithë politikanët që kandiduan nën flamurin e tij u zgjodhën”, thotë ai.
José shton se, gjatë pandemisë, gjendja e tij ekonomike ishte më e mirë se sot, pavarësisht krizës që po kalonte pjesa tjetër e botës.
Megjithatë, periudha e pandemisë nën drejtimin e Jair Bolsonaro u shënua nga një numër shumë i lartë viktimash. Në Brazil humbën jetën më shumë se 700 mijë persona, përfshirë afro 80 mijë në Rio de Janeiro.
Pse një pjesë e banorëve të favelave mbështet Bolsonaro?
Në Rocinha ndodhen edhe Ludovico Cavallari dhe Elia Gallo, dy studentë 25-vjeçarë nga Milano, të cilët punojnë si vullnetarë në organizatën “Il Sorriso dei Miei Bambini e Amici della Vita”, aktive në këtë zonë që prej vitit 2022.
Ata tregojnë se përshtatja me jetën në favela nuk ka qenë e lehtë, pasi banorët dhe vizitorët duhet të respektojnë rregulla të pashkruara, të diktuara nga realiteti i zonës dhe prania e grupeve kriminale.
Ludovico, student i gjeopolitikës dhe krimit të organizuar, përpiqet të shpjegojë pse një pjesë e banorëve mbështet të djathtën.
“Shoqëritë më pak të zhvilluara, kur provojnë pak kapitalizëm, duan gjithnjë e më shumë”, thotë ai.
Ndërsa Elia mendon se lidhja e banorëve me favelën është më e ndërlikuar nga sa duket.
“Për ta, Rocinha është një vend vuajtjeje, por edhe rehatie dhe sigurie. Kur largohen prej saj, ndihen në siklet, sikur të tjerët i vëzhgojnë dhe i gjykojnë”, shpjegon ai.
Sipas tij, jeta e shumë banorëve është e kufizuar brenda komunitetit, ndaj ata presin që ndryshimi të vijë nga jashtë, ndoshta përmes politikës dhe premtimeve për një jetë më të mirë.
Organizata ku punojnë dy studentët përpiqet të parandalojë përfshirjen e të rinjve në grupet kriminale. Rreziku është veçanërisht i madh për fëmijët, të cilët, sipas tyre, mund të përfshihen në këto organizata që në moshën 12-vjeçare.
Ungjillorët, një tjetër forcë e rëndësishme në zgjedhjet braziliane
Përtej varfërisë, pasigurisë dhe ndarjeve ekonomike, një rol të rëndësishëm në politikën braziliane luajnë edhe komunitetet ungjillore.
Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë nga Instituti Brazilian i Gjeografisë dhe Statistikave (IBGE), në vend jetojnë rreth 47,4 milionë besimtarë ungjillorë, ose 26,9% e popullsisë.
Një pjesë e madhe e tyre mbështet të djathtën, veçanërisht për shkak të qëndrimeve mbi familjen tradicionale, abortin dhe vlerat fetare.
Michelle Bolsonaro, bashkëshortja e ish-presidentit Jair Bolsonaro dhe njerka e Flávio Bolsonaro, ka frekuentuar për një kohë të gjatë kishën ungjillore Igreja Batista Atitude, në lagjen Barra da Tijuca, ku jetonte.
Gjatë një vizite në kishë, u zhvillua një ceremoni masive pagëzimi, ku mijëra besimtarë të rinj, kryesisht të rritur, prisnin të pagëzoheshin në tri pishina të vogla. Ceremonia u shoqërua me emocione të forta, lot dhe thirrje nga të pranishmit.
Pastori Anderson Ezequiel, 52 vjeç, drejton një rrjet me rreth 2 900 persona, i cili vazhdon të zgjerohet.
Vetëm atë ditë, ai kishte pagëzuar 50 besimtarë, ndërsa synonte që deri në fund të vitit numri i pagëzimeve në rrjetin e tij të arrinte rreth një mijë.
I pyetur nëse do t’u japë besimtarëve udhëzime se për kë duhet të votojnë, pastori thotë se të gjithë janë fëmijë të Zotit dhe shpreh bindjen se polarizimi politik nuk do ta ndajë përfundimisht shoqërinë braziliane.
Megjithatë, ai pranon se qëndrimet e tij politike lidhen ngushtë me bindjet fetare.
“Për mua, sot kanë rëndësi vlerat që përcakton Bibla, familja dhe besimi. Nuk mund të lejoj që një fëmije, që po formohet ende në barkun e nënës, t’i merret jeta”, shprehet ai, duke iu referuar kundërshtimit të abortit.
Në këtë mënyrë, zgjedhjet në Brazil nuk janë thjesht një garë mes dy kandidatëve. Ato pasqyrojnë një shoqëri të ndarë nga pabarazia ekonomike, pasiguria, krimi dhe bindjet fetare, ku edhe banorët e zonave më të varfra nuk votojnë domosdoshmërisht sipas përkatësisë së tyre shoqërore.
Në Rio de Janeiro, këto kundërthënie shfaqen më qartë se kudo tjetër: në një qytet ku varfëria bashkëjeton me pasurinë, ku krimi ndikon në jetën e përditshme dhe ku e majta dhe e djathta po luftojnë për të fituar jo vetëm votat, por edhe besimin e qytetarëve për të ardhmen e Brazilit.