Inteligjenca artificiale po ndryshon me shpejtësi mënyrën sesi prodhohen filmat, organizohen kompanitë dhe kryhen detyrat e përditshme në vendin e punës.
Në Silicon Valley (qendra botërore e teknologjisë dhe inovacionit) po shfaqen biznese që synojnë të gjenerojnë miliona dollarë të ardhura me vetëm pak punonjës, duke ia deleguar një pjesë të madhe të punës agjentëve të inteligjencës artificiale. Teknologjia po ul kostot, po përshpejton proceset dhe po u jep mundësi krijuese njerëzve që deri dje nuk kishin burimet e nevojshme për të realizuar projektet e tyre. Por pas premtimit për produktivitet më të lartë fshihet një problem serioz: shumë profesione mund të humbasin rëndësinë, ndërsa kompanitë mund të mos kenë më nevojë të punësojnë punonjës të rinj.
Të rinjtë dhe personat që kryejnë detyra tashmë të automatizuara rrezikojnë të preken të parët, ndërsa konkurrenca mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës e përshpejton këtë transformim.
Pyetja thelbësore është nëse shoqëritë do të arrijnë të përfitojnë nga rritja e produktivitetit, pa krijuar një ekonomi ku fitimet përqendrohen te një pakicë personash, ndërsa miliona njerëz mbeten pa një punë të qëndrueshme.
Artikulli i plotë i Corriere della Sera
Filma pa aktorë dhe kompani me pak punonjës
Inteligjenca artificiale po hyn në një numër gjithnjë e më të madh sektorësh ekonomikë, nga industria e filmit dhe zhvillimi i programeve kompjuterike deri te administrimi i kompanive, prodhimi industrial dhe bujqësia. Përparimi i saj është aq i shpejtë, saqë hapësirat e ekonomisë që mbeten jashtë këtij transformimi po pakësohen vazhdimisht.
Gjatë një jave takimesh me sipërmarrës, drejtues kompanish dhe investitorë në Silicon Valley, bëhet e qartë se teknologjia nuk po ndryshon vetëm mënyrën e prodhimit. Ajo po ndryshon edhe marrëdhëniet mes punëdhënësve dhe punonjësve, mundësitë e brezave të rinj dhe shpërndarjen e pasurisë në shoqëri.
Një shembull domethënës vjen nga industria e filmit. Studioja franceze Monelli Studio, e themeluar nga italiani Stefano Landi, po realizon një film të bazuar në romanin Salambo të Gustave Flaubert, me ngjarje të vendosura në kohën e luftërave punike. Filmi, i planifikuar të dalë në gjysmën e parë të vitit 2027, po krijohet tërësisht me inteligjencë artificiale. Skenat dhe personazhet nuk janë filmuar me aktorë apo në ambiente reale, por janë krijuar në mënyrë algoritmike.
Sipas këtij modeli prodhimi, kostoja mund të jetë deri në pesëdhjetë ose njëqind herë më e ulët se ajo e një filmi tradicional me skena masive, ushtri dhe flota të mëdha.
Krijimtaria përballë automatizimit
Stefano Landi argumenton se inteligjenca artificiale nuk e zhduk domosdoshmërisht krijimtarinë njerëzore. Përkundrazi, ajo mund t’i japë më shumë hapësirë talentit, sepse heq shumë prej kufizimeve fizike dhe financiare, që përcaktojnë se çfarë mund të shfaqet në ekran.
Megjithatë, ekziston një kusht themelor: algoritmet kanë nevojë për të dhëna. Imazhet, filmat dhe modelet e botës reale shërbejnë si material për trajnimin e sistemeve që krijojnë personazhe dhe mjedise të reja.
Kjo e bën pronësinë mbi të dhënat një burim të rëndësishëm avantazhi konkurrues. Në këtë fushë, kompanitë kineze kanë fituar një rol të rëndësishëm, duke përfituar nga përmasat e mëdha të tregut të tyre dhe nga sasia e materialeve audiovizive në dispozicion. Çështjet e të drejtave të autorit, privatësisë dhe përdorimit të paautorizuar të imazheve mbeten ndër problemet kryesore të këtij zhvillimi.
Edhe aktorët e famshëm po kërkojnë mënyra për të përfituar nga kjo industri. Disa ofrojnë të drejtat e përdorimit të fytyrës dhe lëvizjeve të tyre, në mënyrë që të krijohen versione virtuale, që mund të përdoren në filma të rinj.
Kina dhe bumi i serialeve të shkurtra
Në Kinë po zhvillohet me shpejtësi tregu i të ashtuquajturave duanju, seriale shumë të shkurtra që shpërndahen përmes rrjeteve sociale. Sipas shifrave, gjatë tetë muajve të parë të vitit u prodhuan rreth 430 mijë seriale të tilla me ndihmën e inteligjencës artificiale, afërsisht trembëdhjetë herë më shumë se një vit më parë.
Ky model mbështetet te analizimi i sjelljes së publikut. Sa më shumë që shikuesit ndjekin histori të caktuara, aq më shumë sistemet mësojnë se cilat personazhe dhe zhvillime bëjnë që publiku të ketë interes. Në këtë mënyrë, përmbajtja mund të përshtatet gjithnjë e më shumë sipas preferencave individuale.
Mundësi më të mëdha për krijuesit, por më pak vende pune
Një nga përfitimet kryesore të kësaj teknologjie është ulja e pengesave financiare për të hyrë në industrinë krijuese. Një person me ide, njohuri teknike dhe një buxhet relativisht të vogël mund të realizojë një film pa pasur nevojë për një studio të madhe, investitorë të fuqishëm apo një ekip të gjerë profesionistësh. Kjo mund të krijojë mundësi për talente të panjohura, pavarësisht vendit ku jetojnë.
Por e njëjta teknologji mund të zvogëlojë ndjeshëm kërkesën për punonjës. Në një prodhim tradicional filmik nevojiten aktorë, kameramanë, teknikë zëri, ndriçues, grimierë, kostumografë dhe montazhierë. Kur një pjesë e madhe e procesit realizohet nga algoritmet, nevoja për shumë prej këtyre roleve mund të bjerë.
Sektori amerikan i prodhimit të filmave dhe regjistrimit të tingullit ka shënuar një rënie të ndjeshme të punësimit. Megjithatë, për të përcaktuar sesa nga kjo rënie i atribuohet drejtpërdrejt inteligjencës artificiale, duhen dalluar efektet e automatizimit nga faktorë të tjerë ekonomikë.
Konkurrenca amerikano-kineze
Konkurrenca mes kompanive amerikane dhe atyre kineze është një tjetër faktor që po përshpejton ndryshimet. Modelet kineze synojnë të ofrojnë performancë të lartë me kosto më të ulët, duke ushtruar presion mbi kompanitë amerikane që kanë investuar shuma të mëdha në zhvillimin e inteligjencës artificiale.
Por kjo konkurrencë lidhet edhe me kontrollin e të dhënave dhe infrastrukturës. Kompanitë që kontrollojnë modelet, serverët dhe të dhënat mund të fitojnë një pjesë gjithnjë e më të madhe të ‘vlerës ekonomike’ të krijuar nga teknologjia.
Investime gjigante, por pak punonjës
Një nga paradokset e inteligjencës artificiale është se ajo kërkon investime kolosale në infrastrukturë, por mund të krijojë relativisht pak vende pune të përhershme.
Qendrat e të dhënave kërkojnë ndërtesa të mëdha, serverë, energji elektrike dhe sisteme ftohjeje. Ndërtimi i tyre angazhon punonjës dhe kompani të shumta, por pas përfundimit, funksionimi i tyre mund të mbështetet te një numër relativisht i vogël personash.
Sipas një analize të ekonomistit Paul Krugman, investimet masive në qendrat e të dhënave mund të mos sjellin të njëjtin numër vendesh pune si investimet tradicionale në fabrika, transport apo infrastrukturë.
Nëse një pjesë e madhe e kapitalit shkon drejt infrastrukturës së inteligjencës artificiale, ekonomia mund të përfitojë nga rritja e kapaciteteve teknologjike, por jo domosdoshmërisht nga një rritje e krahasueshme e punësimit.
Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme për vitet e ardhshme: a do të krijojë revolucioni teknologjik vende të reja pune të mjaftueshme për të kompensuar ato që zhduken?
Kompanitë po bëjnë më shumë punë me më pak punonjës
Sipërmarrësit e Silicon Valley po eksperimentojnë me një model të ri organizimi, ku punonjësit bashkëpunojnë me dhjetëra agjentë të inteligjencës artificiale. Këta agjentë mund të kryejnë detyra të ndryshme, nga kërkimi dhe analiza deri te komunikimi, programimi dhe menaxhimi i proceseve.
Paolo Privitera, themelues dhe drejtues i Events.com, shpjegon se disa kompani kanë synuar uljen e numrit të punonjësve me rreth 30 për qind, por më pas kanë zbuluar se mund të zvogëlojnë më tej ekipet, ndërsa performanca rritet dhe kostot bien.
Në disa raste, përdorimi i inteligjencës artificiale po kthehet edhe në një kriter për vlerësimin e punonjësve. Kompanitë presin që stafi të përdorë këto mjete në mënyrë të vazhdueshme dhe produktive. Punonjësit që nuk arrijnë të përshtaten, mund të humbasin vendin e punës, sipas një kritike të Paul Krugmanit, fitues i Çmimit Nobel në Ekonomi.
Në këtë model, departamentet e burimeve njerëzore mund të marrin një rol të ri: jo vetëm të menaxhojnë njerëzit, por edhe të përcaktojnë rregullat, sipas të cilave agjentët digjitalë mund të veprojnë.
Miliona të ardhura me një ekip minimal
Në Silicon Valley po krijohen kompani që fitojnë shumë para, edhe pse kanë shumë pak punonjës. Për shembull, kompania Screenpipe.com, e cila përdor inteligjencën artificiale për të automatizuar detyra në kompjuter, ka rritur të ardhurat nga 60 mijë dollarë në 1,5 milionë dollarë, duke pasur vetëm dy punonjës.
Kjo tregon se sot një kompani mund të fitojë shumë para pa pasur nevojë të punësojë shumë njerëz, sepse një pjesë të madhe të punës e kryen inteligjenca artificiale. Prandaj, suksesi i një kompanie nuk matet vetëm nga sa para fiton, por edhe nga sa të ardhura siguron me numrin e punonjësve që ka.
Megjithatë, fakti që një kompani fiton shumë para nuk do të thotë se i gjithë ky fitim i mbetet asaj, sepse ajo ka edhe shpenzime të mëdha për teknologjinë dhe mirëmbajtjen e sistemeve.
Problemi kryesor është se, ndërsa kompanitë fitojnë më shumë duke punësuar më pak njerëz, pasuria mund të përqendrohet te pronarët e bizneseve, ndërsa shumë punonjës rrezikojnë të humbasin vendet e punës ose të kenë më pak mundësi për t’u punësuar.
Pse të rinjtë përballen me rrezikun më të madh?
Një nga efektet më shqetësuese të inteligjencës artificiale mund të jetë ndikimi mbi punonjësit e rinj.
Sipas studimeve të ekonomistit të inovacionit Erik Brynjolfsson dhe kolegëve të tij, në Shtetet e Bashkuara punësimi i të rinjve në profesionet më të ekspozuara ndaj automatizimit ka pësuar rënie krahasuar me atë që do të pritej, nëse do të vazhdonin tendencat e mëparshme.
Një rrezik është që kompanitë të mos kryejnë domosdoshmërisht pushime masive nga puna, por thjesht të ndalojnë rekrutimin e punonjësve të rinj. Detyrat që më parë kryheshin nga fillestarët mund t’u kalojnë sistemeve të inteligjencës artificiale.
Kjo mund të krijojë një problem afatgjatë: nëse të rinjtë nuk gjejnë mundësi për të fituar përvojë, do ta kenë më të vështirë të zhvillojnë aftësitë, që kërkohen për pozicione më të larta në të ardhmen.
Produktivitet më i lartë, por çfarë ndodh me punonjësit?
Përfitimet e inteligjencës artificiale nuk shpërndahen automatikisht në mënyrë të barabartë. Disa punonjës mund të bëhen shumë më produktivë, ndërsa të tjerë mund të humbasin profesionin ose të mos gjejnë më mundësi për t’u punësuar.
Kjo teknologji favorizon veçanërisht ata që janë të gatshëm të mësojnë vazhdimisht, të përditësojnë aftësitë e tyre dhe të përshtaten me mjete të reja. Por jo të gjithë mund ose dëshirojnë ta organizojnë jetën e tyre rreth një pune që kërkon përqendrim të vazhdueshëm dhe ritëm gjithnjë e më të lartë.
Problemi nuk është vetëm ekonomik. Puna siguron të ardhura, por gjithashtu ndikon në identitetin personal, marrëdhëniet shoqërore dhe stabilitetin e familjeve.
Nëse kompanitë arrijnë të prodhojnë më shumë me më pak punonjës, ndërsa pjesa më e madhe e përfitimeve shkon te pronarët e biznesit, mund të thellohen pabarazitë dhe pakënaqësitë shoqërore.
Pyetja që Silicon Valley po lë pa përgjigje
Silicon Valley po përqendrohet te ulja e kostove, përshpejtimi i proceseve dhe rritja e produktivitetit. Për shumë kompani, objektivi është të arrijnë rezultate më të mëdha me sa më pak punonjës, duke përdorur agjentë të inteligjencës artificiale në sa më shumë funksione.
Por mbetet mister një pyetje themelore: kush do t’i blejë produktet dhe shërbimet nëse një numër i madh njerëzish humbin të ardhurat e tyre ose nuk arrijnë të hyjnë në tregun e punës?
Një ekonomi nuk mund të mbështetet vetëm te aftësia për të prodhuar me kosto të ulët. Ajo ka nevojë edhe për konsumatorë që kanë të ardhura, për mundësi punësimi dhe për institucione që ruajnë ekuilibrin shoqëror.
Inteligjenca artificiale mund të jetë një nga përparimet më të mëdha teknologjike të kohës sonë. Por suksesi i saj nuk duhet të matet vetëm me numrin e detyrave që automatizon apo me fitimet që krijon për kompanitë.
Sfida e vërtetë është të gjendet një mënyrë që përfitimet e produktivitetit të shndërrohen edhe në mirëqenie më të gjerë. Përndryshe, ekziston rreziku që ekonomia të prodhojë gjithnjë e më shumë me gjithnjë e më pak punonjës, duke e quajtur këtë përparim, ndërsa përreth saj krijohet një shkretëtirë sociale.
Burimi: Lajme ndërkombëtare