Kur një grup banorësh, aktivistësh mjedisorë dhe përfaqësuesish të shoqërisë civile u mblodhën në fund të muajit maj për të kundërshtuar punimet ndërtimore në Zvërnec dhe Pishë Poro, pak kush mund ta kishte parashikuar se protestat fillestare do të shndërroheshin në një nga mobilizimet qytetare më të rëndësishme në Shqipëri gjatë viteve të fundit.
Zhvillimet e fundit tregojnë se vendi mund të jetë duke hyrë në një fazë të re të angazhimit politik të qytetarëve, me pasoja potencialisht afatgjata për stabilitetin politik, funksionimin e institucioneve dhe marrëdhënien ndërmjet shtetit dhe shoqërisë.
Sipas organizatorëve dhe disa mediave shqiptare, protestat e fundit në Tiranë kanë mbledhur nga 150.000-250.000 protestues, ndërsa gazeta britanike The Guardian e ka vlerësuar pjesëmarrjen në rreth 150.000 qytetarë.
Edhe pse vlerësimet ndryshojnë, përmasat e protestave janë të pamohueshme: bëhet fjalë për një nga mobilizimet më të mëdha qytetare në Shqipërinë bashkëkohore dhe një tregues se aftësia e shoqërisë për t’u organizuar po rritet, ndërsa pakënaqësia ka tejkaluar prej kohësh kërkesat fillestare për mbrojtjen e mjedisit.
Pakënaqësia në rritje e një pjese të opinionit publik nuk drejtohet më vetëm ndaj vendimeve të caktuara të qeverisë. Ajo tashmë po prek çështje më të gjera si transparenca, llogaridhënia dhe cilësia e qeverisjes.
Raportet e Komisionit Evropian, GRECO, Global Initiative Against Transnational Organized Crime dhe UNODC, nxjerrin në pah sfidat që lidhen me krimin e organizuar, rrezikun e korrupsionit, pastrimin e parave dhe nevojën për forcimin e mëtejshëm të institucioneve të shtetit të së drejtës.
Këto çështje përbëjnë një pjesë të rëndësishme të debatit më të gjerë mbi cilësinë e qeverisjes, konsolidimin demokratik dhe procesin e integrimit evropian të Shqipërisë.
Në këtë kontekst, një pjesë e opinionit publik po e lidh gjithnjë e më shumë luftën kundër korrupsionit dhe përgjegjshmërinë institucionale me procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, duke kërkuar mekanizma më të fortë mbikëqyrjeje, institucione më të pavarura dhe transparencë më të madhe në rrugën drejt anëtarësimit në BE.
Këto kërkesa pasqyrojnë shqetësimin e gjerë publik për mënyrën se si qeveriset vendi dhe për aftësinë e institucioneve për t’iu përgjigjur sfidave shoqërore dhe zhvillimore.
Mobilizimi qytetar në Shqipëri hyn në një fazë të re
Një nga katalizatorët kryesorë të protestave aktuale, është projekti i propozuar për zhvillimin turistik të ishullit të Sazanit dhe zonës bregdetare përballë tij, pranë Lagunës së Nartës dhe Zvërnecit.
Projekti, i lidhur me Jared Kushner, është paraqitur si një investim strategjik në turizmin elitar, që parashikon ndërtimin e resorteve, vilave, marinave dhe infrastrukturës përkatëse përgjatë bregdetit shqiptar.
Qeveria shqiptare e konsideron këtë projekt si një mundësi për të përshpejtuar rritjen ekonomike, ndërsa kritikët paralajmërojnë se ai mund të rrezikojë një nga zonat më të ndjeshme mjedisore të vendit.
Laguna e Nartës dhe ekosistemet ligatinore përreth, kanë rëndësi të jashtëzakonshme për biodiversitetin, pasi përbëjnë habitat për shumë specie të mbrojtura, përfshirë flamingot, pelikanët, breshkat e detit dhe shpendët shtegtarë.
Organizatat mjedisore paralajmërojnë se zhvillimi i pakontrolluar mund të dëmtojë në mënyrë të pakthyeshme ekuilibrin ekologjik të kësaj zone. Flamingoja rozë është shndërruar në simbolin më të dallueshëm të rezistencës mjedisore, duke zënë vend qendror në pankarta, rrjetet sociale dhe fushatat publike.
Ajo simbolizon njëkohësisht mbrojtjen e natyrës dhe kundërshtimin ndaj një modeli zhvillimi që, sipas protestuesve, vendos interesat afatshkurtra të investimeve përpara interesit publik.
Në këtë kuptim, flamingoja e ka tejkaluar simbolikën e mbrojtjes së mjedisit dhe është kthyer në një emblemë të rezistencës qytetare, duke kujtuar simbolikën e pemës gjatë protestave të Parkut Gezi në Turqi ose të Luginës së Valbonës gjatë protestave të mëparshme mjedisore në Shqipëri.
Kështu, ekologjia është bërë pika hyrëse për të kuptuar krizën më të gjerë shoqërore, institucionale dhe politike në Shqipëri, duke lidhur mbrojtjen e natyrës me përgjegjshmërinë e qeverisë, transparencën dhe cilësinë e qeverisjes.
Përfshirja aktive e diasporës shqiptare nga Gjermania, Britania, Franca, Austria dhe vende të tjera evropiane shton një dimension të qartë politik. Prania e tyre sugjeron se pakënaqësia publike kapërcen ndarjet e brendshme politike dhe po kthehet në një kërkesë më të gjerë për një mënyrë ndryshe të qeverisjes së shtetit.
Protestuesit nuk po sfidojnë më vetëm projekte individuale apo vendime qeveritare.
Ata po shprehin gjithnjë e më shumë kërkesa për reforma më të appreciation shoqërore, transparencë më të madhe dhe llogaridhënie më të fortë nga strukturat politike.
Prandaj protestat aktuale janë një tregues i një krize në rritje të besimit ndaj qeverisë së Partisë Socialiste të Kryeministrit Edi Rama dhe mund të bëhen një pikë kthese potenciale në ritestimin e marrëdhënieve midis shtetit, qytetarëve të tij dhe prioriteteve të zhvillimit të Shqipërisë.
Edhe pse është ende herët për të përcaktuar nëse protestat do të sjellin ndryshime konkrete politike, kohëzgjatja e tyre, intensiteti dhe mbështetja nga diaspora sugjerojnë se ato nuk janë thjesht një shprehje kalimtare e pakënaqësisë, por manifestim i proceseve më të thella shoqërore.
Këto procese mund t’u japin jetë formave të reja të organizimit politik qytetar dhe të ndikojnë ndjeshëm në trajektoren e ardhshme politike të Shqipërisë. Pyetja qendrore mbetet nëse ky mobilizim do të institucionalizohet përmes një lëvizjeje shoqërore dhe politike afatgjatë apo do të mbetet i kufizuar në një valë proteste./ Përshtati “Pamfleti”, nga “IFIMES”
