Tensionet gjeopolitike në Arktik po hyjnë në një fazë të re dhe të paparashikuar.
Disa shtete evropiane kanë vendosur të dërgojnë trupa ushtarake në Groenlandë, në përgjigje të kërkesës së Danimarkës dhe në një klimë gjithnjë e më të acaruar me Shtetet e Bashkuara.
Qeveria daneze ka konfirmuar se do të rrisë praninë e ushtrisë së saj në Groenlandë, përfshirë edhe stërvitje ushtarake. Edhe pse Groenlanda gëzon autonomi të gjerë, ajo mbetet territor i Mbretërisë së Danimarkës.
Kryeministrja Mette Frederiksen ka theksuar se operacioni zhvillohet në kuadër të NATO-s, por koha e vendimit ngre pikëpyetje politike të qarta.
“Qëllimi është të trajnojmë Forcat e Armatosura për operime në kushtet unike të Arktikut dhe të forcojmë praninë e Aleancës në rajon, në dobi të sigurisë evropiane dhe transatlantike”, ka deklaruar Ministria daneze e Mbrojtjes. Megjithatë, pothuajse paralelisht me këtë njoftim, edhe shtete të tjera evropiane kanë reaguar duke dërguar trupa në zonë.
Kryeministri suedez, Ulf Kristersson, ka bërë të ditur se disa oficerë suedezë kanë mbërritur tashmë në Groenlandë për t’u bashkuar me një grup shumëkombësh aleat, në kuadër të përgatitjeve për stërvitjen daneze Operation Arctic Endurance.
Norvegjia ka vënë në dispozicion personel ushtarak me gradë të lartë, ndërsa Gjermania ka dërguar një patrullë zbulimi prej 13 ushtarësh. Një kontingjent francez me të njëjtën përbërje pritet t’u bashkohet atyre.
Bëhet fjalë për një situatë të paprecedentë, sidomos pas përfundimit pa rezultate të samitit në Uashington mes përfaqësuesve të SHBA-ve, Danimarkës dhe Groenlandës. Edhe pse numri i trupave evropiane në Nuuk mbetet ende i kufizuar, niveli i tensionit brenda Aleancës Perëndimore konsiderohet më i larti i regjistruar ndonjëherë.
Në këtë kontekst, brenda Bashkimit Evropian po diskutohet hapur mundësia e aktivizimit të nenit 42, paragrafi 7 i Traktatit të BE-së, që parashikon ndihmë të ndërsjellë në rast agresioni të armatosur ndaj një shteti anëtar. Pyetja kyçe mbetet: a mund të zbatohet ky nen ndaj një vendi aleat në NATO dhe, teorikisht, kundër Shteteve të Bashkuara?
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka shmangur një qëndrim frontal, duke deklaruar se një skenar i tillë “nuk shtrohet aktualisht”.
“Groenlanda i përket popullit të saj dhe është pjesë e NATO-s. Është e rëndësishme që banorët e saj ta dinë se ne respektojmë vullnetin e tyre”, ka thënë ajo.
Edhe Parlamenti Evropian ka dalë në mbrojtje të sovranitetit të Groenlandës, duke i cilësuar çdo përpjekje për ta minuar atë si shkelje të së drejtës ndërkombëtare.
Në të njëjtën linjë është shprehur edhe presidenti francez Emmanuel Macron, sipas të cilit shkelja e sovranitetit të një vendi evropian dhe aleat do të kishte “pasoja zinxhir të paprecedent”. Ndërsa zëvendëskancelari gjerman Lars Klingbeil ka paralajmëruar se “marrëdhënia transatlantike, ashtu siç e njihnim, po shpërbëhet”.